Taalschool Utrecht laat nieuwkomers groeien

Een school met een bijzondere opdracht: het verwelkomen van kinderen die de Nederlandse taal nog niet spreken. “Maar verder is de Taalschool Utrecht een gewone basisschool”, benadrukt directeur Jenny Olsthoorn. “We werken net als andere scholen voor en met kinderen. Daarin zijn we universeel, los van waar kinderen vandaan komen. Kinderen willen spelen, zijn leergierig. We bieden nieuwkomers een veilige omgeving waar ze met plezier en focus de basisvaardigheden lezen, spelling, rekenen, burgerschap en digitale geletterdheid oefenen.”

Op dit moment telt de Taalschool Utrecht 362 leerlingen met 46 verschillende nationaliteiten, verdeeld over 21 groepen. De Taalschool is hun eerste halte op weg naar een succesvolle schoolloopbaan in Nederland. Leerlingen verblijven doorgaans één tot anderhalf jaar op de Taalschool, waarna ze doorstromen naar een school in de wijk. De instroom van de Taalschool fluctueert en hangt nauw samen met conflictsituaties in de wereld, crisis- en noodopvang in de stad Utrecht en internationalisering. “Onze leerlingen zijn vaak veel taliger dan je misschien zou denken”, vertelt leesspecialist Rianne Roodbeen. “Sommige kinderen spreken al wel drie talen als ze hier komen.”

Zachte landing 

“Elke leerling begint in een instroomgroep”, legt kwaliteitscoördinator Marleen van Bladeren uit. “Daar kijken we: is een kind al naar school geweest? Kan het lezen en schrijven in de eigen taal? Lijkt de thuistaal qua klanken op het Nederlands of helemaal niet?” De instroomgroep geeft elk kind een zachte landing na vaak een nare, of in ieder geval hectische tijd. De kinderen oefenen deze eerste weken bovendien met schoolse routines en andere relevante vaardigheden. Na zes tot tien weken stromen ze binnen de Taalschool door naar de groep van hun eigen leeftijd.
Leerlingen die er klaar voor zijn (doorgaans dus na één tot anderhalf jaar), kunnen op twee momenten uitstromen naar het reguliere basisonderwijs: aan het begin van het schooljaar en na de voorjaarsvakantie. “Soms blijven leerlingen tot en met groep 8 bij ons”, licht Marleen toe. “Voor kinderen die pas op oudere leeftijd in Nederland zijn gekomen, kan dat beter zijn. Wij zorgen dan voor een goed onderbouwd schooladvies richting het voortgezet onderwijs.”

Veilige sfeer, voorspelbaarheid en structuur

“We zeggen hier vaak tegen elkaar: volwassenen kunnen een voorbeeld nemen aan hoe onze leerlingen met elkaar omgaan”, zegt Jenny. “Wij sluiten alleen maar in, we sluiten niemand uit. Iedereen is veilig hier. Dat is misschien voor onze doelgroep extra belangrijk, maar eigenlijk geldt het voor ieder kind.” Die veilige sfeer is voelbaar in alles. “We spreken kinderen aan op gewenst gedrag, niet op ongewenst gedrag”, verduidelijkt Jenny. “We bieden voorspelbaarheid en structuur. En we kijken altijd met een traumasensitieve blik. In alles merkt de leerling dat we naast hem of haar staan en er voor ze zijn.”

De basisvaardigheden die betrekking hebben op burgerschapsonderwijs zijn mede daarom door het hele curriculum verweven. De Taalschool heeft hiertoe een eigen leerlijn ontwikkeld met drie pijlers: ‘We werken en leren samen’, ‘We zorgen voor de omgeving en elkaar’ en ‘Iedereen mag er zijn’,

Meertaligheid als kracht

Een opvallende aanwinst dit schooljaar: een meertalige boekencollectie met titels in 27 verschillende talen. “Lezen in de eigen taal geeft kinderen zelfvertrouwen”, aldus Rianne. “Ze mogen zelf kiezen: een boek in hun thuistaal, of in het Nederlands. Het helpt om op een veilige manier de overstap te maken naar Nederlandse boeken.” Deze aanpak is ook een tip voor reguliere basisscholen, vindt ze. “Zorg in je schoolbibliotheek voor boeken in de thuistalen van je leerlingen. Je zult zien: de leesmotivatie gaat omhoog.”
Vanzelfsprekend krijgen de leerlingen van de Taalschool ook rekenonderwijs. “Het Nederlandse rekenonderwijs is heel talig”, zegt Marleen. “We besteden daarom veel aandacht aan specifieke rekentaal. En we stimuleren interactie: kinderen leggen elkaar dingen uit en werken veel samen.”

Digitale geletterdheid in alle groepen

Digitale vaardigheden zijn niet weg te denken, ook niet op de Taalschool. “We werken met educatieve apps”, vertelt Rianne. De meeste leerlingen van de Taalschool beschikken thuis niet over een device. En niet elk kind heeft al ooit een computer gezien. “Dan is zo’n scherm natuurlijk een fascinerend object”, lacht Rianne. “We leren ze daar zorgvuldig mee omgaan.” Digitale geletterdheid komt aan de orde in alle groepen. In de bovenbouw zijn de leerlingen nu bijvoorbeeld bezig met het herkennen van fake news.
De onderwijsinspectie gaf de school onlangs een pluim voor het rijke aanbod aan tastbaar lesmateriaal. “Kinderen leren door te doen, door te benoemen wat ze vastpakken”, licht Jenny toe. “Dat helpt enorm bij taalverwerving.”

Olievlek van kennis

Om reguliere basisscholen beter toe te rusten voor leerlingen die nog maar kort in Nederland zijn, organiseert de Taalschool samen met de Hogeschool Utrecht/Lectoraat Meertaligheid en de Marnix Academie (pabo) een trainingstraject voor ‘nieuwkomers-specialisten’. “We hebben nu al bijna vijftig basisscholen in de stad Utrecht bereikt”, zegt Jenny trots. “We leren ze hoe je omgaat met meertaligheid, met traumasensitief lesgeven en cultuursensitief werken. We gaan dat ook doen voor leraren van het voortgezet onderwijs.”

Leraar als spil

Jenny en haar collega’s hebben tot slot nog wat tips voor collega’s in het reguliere onderwijs. “Koester meertaligheid en durf af te wijken van de methode in het belang van je leerling. En vergeet nooit: Leraar, jij doet ertoe in het leven van je leerlingen.” Want zoals ze bij de Taalschool weten: leren begint met gezien worden. Elke dag weer!